Phân tích chuyển động trong SOLIDWORKS là một công cụ mạnh mẽ nhưng thường bị sử dụng chưa hiệu quả. Nó mở rộng các khả năng chuyển động lắp ráp tích hợp sẵn của SOLIDWORKS (như phát hiện va chạm thời gian thực) để cung cấp một mô phỏng động lực học đa vật thể hoàn chỉnh, có thể được sử dụng cho nhiều ứng dụng kỹ thuật khác nhau.

Chính xác hơn, Phân tích Chuyển động cung cấp “động lực học vật thể rắn” hay “động học vật thể rắn”. Điều này xác định một trong những khía cạnh quan trọng của SOLIDWORKS Motion: tất cả các vật thể tham gia vào mô phỏng đều được coi là không biến dạng.
Giả định vật thể rắn này thường phù hợp với nhiều vấn đề vật lý và kỹ thuật khác nhau. Các ứng dụng phổ biến có thể bao gồm dự đoán lực và phạm vi chuyển động của các cơ cấu và liên kết, tính toán kích thước động cơ, lò xo và bộ giảm chấn cho các hệ thống động, hoặc dự đoán các hiện tượng vật lý đòi hỏi tương tác tiếp xúc 3D phức tạp như vật thể di chuyển qua phễu hoặc dọc theo băng tải.
Trong bài viết này, chúng ta sẽ đề cập đến nhiều trường hợp như vậy, tập trung vào thời điểm công cụ này có thể và nên được sử dụng, cũng như các chi tiết về những cân nhắc quan trọng khi thiết lập cho các loại vấn đề khác nhau.
1. Phân biệt các loại Nghiên cứu Chuyển động trong SOLIDWORKS (Types of Motion Studies and Licensing)
Nếu bạn đã từng tạo “nghiên cứu chuyển động”- “motion study” trong SOLIDWORKS, có lẽ bạn đã thấy rằng có nhiều cấp độ chức năng khác nhau.
- Hoạt hình (Animation): Hoạt hình dựa trên khung hình chính, chỉ dành riêng cho các hình ảnh không liên quan đến vật lý phức tạp.
- Chuyển động cơ bản (Basic Motion): Vật lý kiểu trò chơi điện tử (được hỗ trợ bởi Nvidia PhysX) có thể mô phỏng một cách đáng tin cậy các hiện tượng vật lý 3D phức tạp, nhưng không thể được sử dụng cho dữ liệu hoặc quyết định kỹ thuật.
- Phân tích chuyển động (Motion Analysis): Bộ giải mạnh mẽ cấp kỹ sư (được hỗ trợ bởi ADAMS) dành cho động lực học và động học, bao gồm cả dự đoán lực.

Trong số các tùy chọn này, Hoạt ảnh (Animation)và Chuyển động cơ bản (Basic Motion) được bao gồm trong tất cả các phiên bản của SOLIDWORKS. Tuy nhiên, Phân tích chuyển động chỉ được bao gồm trong SOLIDWORKS Premium (và phiên bản tương đương 3DEXPERIENCE SOLIDWORKS Premium), hoặc các gói SOLIDWORKS Simulation.
Cũng cần lưu ý rằng đây là một tiện ích bổ sung cần được kích hoạt trong SOLIDWORKS, vì vậy nếu bạn cho rằng mình có quyền truy cập vào tiện ích này nhưng không thấy nó trong các tùy chọn, hãy kiểm tra xem tiện ích bổ sung đã được bật hay chưa.

Cần lưu ý thêm một điểm quan trọng liên quan đến một phần chức năng của Motion được gọi là chuyển động “dựa trên sự kiện” (event-based motion) mà chúng ta sẽ thảo luận sau trong bài viết này.
2. Ứng dụng thực tế của SOLIDWORKS Motion Analysis
Có lẽ ứng dụng rõ ràng nhất của Phân tích Chuyển động (Motion Analysis) là thiết kế và phân tích các cơ cấu, chẳng hạn như hệ thống treo ô tô và bộ phận càng hạ cánh được minh họa ở đầu bài viết.
Chúng ta sẽ bắt đầu hành trình bằng cách phân tích một trường hợp rất đơn giản – tương đương với “Hello World” trong bất kỳ phân tích động lực học nào, đó là cơ cấu bốn thanh.

Trong trường hợp này, một động cơ ảo được định nghĩa để tạo ra chuyển động quay. Một lực tùy ý được tác dụng để tạo ra lực cản, và một lò xo ảo được định nghĩa giữa một số điểm để làm cho mọi thứ thú vị hơn.
Bạn cũng có thể thấy một “đường truyển động” (trace path) được đặt tại điểm tác dụng lực. Những đường truyển động này có thể được chuyển đổi thành bản vẽ SOLIDWORKS, hữu ích cho việc xác định các vùng cấm hoặc thực hiện tổng hợp cơ cấu.
Tính toán kích thước động cơ và bộ truyền động

Có rất nhiều tùy chọn để định nghĩa động cơ và bộ truyền động tuyến tính. Ví dụ này sử dụng một động cơ tốc độ không đổi đơn giản, nhưng chúng có thể được định nghĩa với các hành vi phức tạp hơn, bao gồm dữ liệu nhập khẩu hoặc biểu thức do người dùng định nghĩa. Lực, mô-men xoắn và công suất thu được có thể được trích xuất để xác định kích thước động cơ hoặc làm thước đo để tối ưu hóa hơn nữa.
Chuẩn bị các cụm chi tiết để phân tích chuyển động
Hãy cùng thảo luận về ưu điểm và nhược điểm của việc sử dụng SOLIDWORKS Motion để phân tích cụm lắp ráp : nó sử dụng các mối ghép lắp ráp hiện có của bạn.
Thoạt nhìn, điều này có vẻ tuyệt vời! Tuy nhiên, trên thực tế, điều đó có nghĩa là một số người dùng gặp khó khăn khi cố gắng đưa các cụm lắp ráp phức tạp của họ vào Phân tích Chuyển động.
Có hai thách thức chính cần được giải quyết ở đây:
- Các bộ phận phải được ghép nối với nhau theo đúng cách về mặt vật lý.
- Cần phải giải quyết tình trạng dư thừa ràng buộc.
Thứ nhất, đối với Phân tích Chuyển động, có toàn bộ các kỹ thuật ghép nối mà tôi thường coi là phương pháp tốt nhất — chẳng hạn như ghép nối giữa các điểm tham chiếu, hệ tọa độ hoặc hình học tham chiếu trừu tượng khác — thường không thể chấp nhận được để trích xuất lực chính xác trong các nghiên cứu chuyển động.
Cách hiệu quả và đáng tin cậy nhất mà tôi đã tìm thấy để ghép nối một cụm lắp ráp cho Motion là loại bỏ mọi chốt, trục hoặc ốc vít và chỉ cần theo dõi đường truyền tải trọng, rồi ghép các mặt của từng thành phần với nhau tại vị trí mà ốc vít hoặc đầu nối tương ứng sẽ được lắp đặt. Điều này có thể có nghĩa là tạo ra các cấu hình mới cho cụm lắp ráp của bạn, hoặc trong một số trường hợp, phải xây dựng một cụm lắp ráp thứ hai từ đầu với sơ đồ ghép nối phân tích chuyển động.
Trong ví dụ về cơ cấu bốn thanh đơn giản, các chi tiết ghép nối được lược bỏ và các thanh riêng lẻ được ghép nối đồng tâm dựa trên các lỗ của chúng. Thanh dưới cùng được cố định và các thanh còn lại có đủ bậc tự do trong cụm để cho phép chuyển động thích hợp.

Sau khi kích hoạt Phân tích Chuyển động, bạn sẽ tìm thấy các cài đặt bổ sung trong tab “Phân tích” cho bất kỳ mối ghép nào. Điều này cho phép xác định thêm thông tin dựa trên vật lý như ma sát và độ cứng cho các mối ghép. Tôi khuyên bạn nên tận dụng chức năng “bushing” để gán một độ cứng xác định cho các kết nối ảo này, điều này sẽ giúp tránh mọi vấn đề về sự dư thừa khi cần trích xuất lực.
Chống lại tình trạng dư thừa ràng buộc (Battling Redundancies)
Nếu bạn quen thuộc với các bài toán tĩnh học tuyến tính, bạn có thể nhớ trường hợp bài toán “tĩnh không xác định”. Hãy tưởng tượng một cánh cửa treo trên hai bản lề và chỉ chịu tác động của trọng lực. Theo trực giác, chúng ta biết rằng mỗi bản lề sẽ chịu khoảng một nửa trọng lượng, nhưng kiểu xác định này dựa trên sự biến dạng đàn hồi ở đâu đó trong hệ thống.
Trong một giả định hoàn toàn cứng nhắc (như hành vi mặc định trong SOLIDWORKS Motion), kết quả là không xác định, và bạn có thể thấy toàn bộ trọng lượng dồn lên bản lề trên hoặc bản lề dưới mà dường như không có lý do hợp lý nào. Việc sử dụng các bạc lót có độ cứng, thậm chí là độ cứng rất cao, sẽ cho phép một số biến dạng xảy ra, điều này sẽ đủ để hệ thống tự cân bằng.
Tối ưu hóa (Optimization)
Sau khi thiết lập nghiên cứu ban đầu, việc thực hiện các bước lặp lại hoặc tối ưu hóa tiếp theo rất dễ dàng bằng cách tận dụng các khả năng Nghiên cứu Thiết kế của SOLIDWORKS, vốn hoạt động rất tốt với SOLIDWORKS Motion. Ở đây, tôi đang tự động thay đổi kích thước của một vài khớp nối theo phương pháp dựa trên bảng, và tôi có thể truy cập kết quả chuyển động cho bất kỳ kịch bản nào bằng cách chỉ cần chọn nó, nếu tôi muốn tìm hiểu sâu hơn về kết quả cho lần lặp đó.

Xác định phạm vi chuyển động và theo dõi đường đi
Chức năng “theo dõi đường đi” trong SOLIDWORKS Motion cho phép theo dõi chuyển động của bất kỳ điểm nào trong mô hình trong suốt quá trình nghiên cứu, điều này rất hữu ích để xác định phạm vi chuyển động. Trong ví dụ về cánh tay robot 6 bậc tự do này, chuyển động được xác định bằng chức năng “Bộ điều khiển ghép nối” trong SOLIDWORKS, đây là một cách thuận tiện để điều khiển các trục riêng lẻ, tương tự như cách bạn sử dụng tay cầm điều khiển trên bộ điều khiển cầm tay của robot.

Khi bạn đã hài lòng với hoạt động của Bộ điều khiển Mate (Mate Controller), bạn có thể tạo một nghiên cứu chuyển động và sử dụng trình hướng dẫn để nhập đường dẫn. Điều này cho phép trích xuất các lực trong nghiên cứu chuyển động, cũng như tạo ra các đường dẫn theo dõi.
3. Chỉnh sửa ảnh và trực quan hóa sản phẩm (Photo Rendering & Product Visualization)
Phân tích chuyển động rất hữu ích để thu thập dữ liệu kỹ thuật, nhưng nó cũng mang lại nhiều điều thú vị. Các nghiên cứu chuyển động có thể được thể hiện trong các công cụ như SOLIDWORKS Visualize, điều mà tôi đã làm cách đây nhiều năm cho ví dụ bên dưới. Chuyển động của camera được tạo khung hình thủ công, nhưng vật lý của con xúc xắc hoàn toàn đến từ SOLIDWORKS Motion, với tiếp xúc rắn và vận tốc ban đầu được xác định để mô phỏng việc tung xúc xắc.

Việc trực quan hóa sản phẩm có những ứng dụng nghiêm túc, đặc biệt nếu có bất kỳ tương tác tiếp xúc nào liên quan.
Các phiên bản SOLIDWORKS mới nhất cũng hỗ trợ xuất mô hình 3D (bao gồm cả nghiên cứu chuyển động) sang định dạng .GLTF hoặc .GLB, đây là tiêu chuẩn mô hình thân thiện với VR/AR/web. Bạn có thể tìm hiểu thêm về điều này qua cộng đồng người dùng SOLIDWORKS của SOLID & SOFT trên 3DEXPERIENCE platform.
4. Dự đoán tiếp xúc phức tạp (Predicting Complex Contact)
Đối với các hành vi không được thể hiện bằng các ràng buộc ghép nối, SOLIDWORKS Motion hỗ trợ tương tác tiếp xúc, bao gồm cả tương tác tiếp xúc 3D khá mạnh mẽ. Sau các ràng buộc ghép nối/dư thừa, các vấn đề về tiếp xúc dường như là nơi người dùng thường gặp khó khăn nhất khi sử dụng SOLIDWORKS Motion.

Ví dụ trên được thực hiện với cài đặt độ chính xác tiếp xúc mặc định, ưu tiên tốc độ giải quyết vấn đề hơn là độ chính xác.
Kết quả là, bạn có thể thấy sự xuyên thấu giữa các khối và sàn nhà, độ rung lắc quá mức và nhìn chung, một giải pháp có thể không ổn định hơn so với thực tế. Trong hầu hết các trường hợp, đây là một vấn đề hoàn toàn có thể giải quyết được.

Khi sử dụng tương tác tiếp xúc, tôi khuyên bạn nên thực hiện một vài thay đổi quan trọng đối với Thuộc tính Nghiên cứu Chuyển động:
- Tăng mạnh số khung hình mỗi giây (FPS) tùy thuộc vào tốc độ tương đối của các vật thể tiếp xúc.
- Và hãy tăng thanh trượt Độ phân giải tiếp xúc 3D hoặc bật Tiếp xúc chính xác.
Hai thay đổi này có thể giải quyết phần lớn các vấn đề tiếp xúc, nhưng nếu bạn cần tìm hiểu sâu hơn, có các tùy chọn giải nâng cao và các bộ giải thay thế có thể được chỉ định. Nếu bạn dự định giải quyết các vấn đề tiếp xúc phức tạp trong Phân tích Chuyển động, tôi thực sự khuyên bạn nên thử nghiệm với một tập hợp các khối hoặc hình cầu và tự mình thử nghiệm với các thanh trượt độ chính xác và cài đặt bộ giải để làm quen và tìm ra sự cân bằng giữa thời gian giải và độ chính xác.
Tùy thuộc vào loại liên hệ, bạn cũng có thể tiết kiệm đáng kể thời gian giải quyết bằng cách xác định ” contact groups ” thay vì chọn tất cả cùng lúc.
5. Chuyển động dựa trên sự kiện để dự đoán thời gian chu kỳ (Event-based Motion for Predicting Cycle Time)
Cho đến nay, không có ví dụ nào đề cập đến logic cảm biến hoặc các bước tuần tự — điều rất phổ biến trong thiết kế và sản xuất máy móc.
Bạn hoàn toàn có thể sắp xếp trình tự các sự kiện khác nhau (chẳng hạn như bật hoặc tắt động cơ hoặc bộ truyền động) chỉ bằng các kỹ thuật Phân tích Chuyển động mà chúng ta đã thảo luận cho đến nay. Nhưng cũng có một phương pháp tốt hơn nhiều được gọi là “Chuyển động Dựa trên Sự kiện” cho phép định nghĩa các cảm biến tiệm cận ảo, như hình bên dưới.

Chế độ theo dõi chuyển động dựa trên sự kiện mở khóa một chế độ hiển thị khác của Nghiên cứu Chuyển động, nơi bạn có thể chuyển sang chế độ xem tác vụ, cho phép sắp xếp trình tự các sự kiện hoặc hành động tác vụ dựa trên một tác nhân kích hoạt tác vụ, chẳng hạn như kích hoạt cảm biến tiệm cận hoặc hoàn thành một sự kiện khác.
Trong ví dụ hướng dẫn này, robot thứ hai được lập trình sao cho nó chỉ thực hiện các thao tác hàn khi vật liệu cần hàn đã di chuyển vào đúng vị trí và kích hoạt cảm biến tiệm cận.
Khi chuỗi sự kiện được sắp xếp nối tiếp nhau, phương pháp này có thể tiết kiệm rất nhiều thời gian so với phương pháp thử và sai cần thiết để cố gắng sắp xếp trình tự các sự kiện trong một môi trường hoàn toàn dựa trên thời gian.
Hình 13. Chuyển động dựa trên sự kiện trong thực tế.
Ngoài ra, từ tính năng theo dõi chuyển động dựa trên sự kiện, bạn có thể thấy chính xác thời gian mỗi tác vụ được kích hoạt và hoàn thành, cũng như ước tính thời gian chu kỳ tổng thể.
- Cấp phép cho chuyển động dựa trên sự kiện
Khác với phân tích chuyển động dựa trên thời gian (có sẵn trong SOLIDWORKS Premium và tất cả các phiên bản SOLIDWORKS Simulation), phân tích chuyển động dựa trên sự kiện yêu cầu giấy phép phần mềm SOLIDWORKS Simulation Professional trở lên.
6. Tóm tắt và kết luận
Với hàng triệu người dùng SOLIDWORKS trên toàn thế giới, tôi hy vọng chúng ta sẽ được nghe về nghiên cứu chuyển động thường xuyên hơn. Nhiều người có quyền truy cập vào công cụ này, nhưng có thể họ không biết điều đó hoặc không nhận thức được khả năng của nó.
Việc áp dụng có thể gặp một số khó khăn nhỏ; ví dụ, với các cơ chế tiêu chuẩn được điều khiển bởi các cụm lắp ráp, người dùng phải đối phó với các sơ đồ ghép nối phù hợp, đôi khi có nghĩa là phải sửa đổi hoặc tạo lại một cụm lắp ráp. Đối với các vấn đề liên quan đến tiếp xúc phức tạp, người dùng có thể phải tìm hiểu và điều chỉnh độ chính xác mặc định và các tùy chọn giải thuật.
Theo tôi, đây chỉ là những trở ngại nhỏ cần vượt qua để tận dụng tối đa khả năng nghiên cứu động lực học mà SOLIDWORKS Motion Analysis cung cấp. SOLIDWORKS có các hướng dẫn tích hợp sẵn, vì vậy nếu bạn có quyền truy cập vào phần mềm, tôi khuyến khích bạn nên thử và suy nghĩ về cách thức và thời điểm bạn có thể sử dụng nó để cải thiện các thiết kế tiếp theo của mình!
Nếu bạn cần hỗ trợ về SOLIDWORKS Motion, hoặc cần demo về một dự án thực tế cho công ty của bạn. Hãy liên hệ ngay đội ngũ của SOLID & SOFT để được hỗ trợ.
Người dịch: Nam Bui | CSWE- SOLIDWORKS Expert
Nguồn dịch: https://blogs.solidworks.com/tech/2025/10/solidworks-motion-analysis-use-cases.html
———————————————–——
Solid & Soft – Đại lý ủy quyền phần mềm SOLIDWORKS tại Việt Nam.
Chuyên cung cấp các giải pháp CAD/CAM/CAE tại Việt Nam.
Để biết thêm thông tin vui lòng liên hệ:
Hotline: (028) 7305 2255 Website: www.solidnsoft.com



